การจัดการศึกษาในระบบของจังหวัดนครพนม แบ่งเป็น ๓ เขตการศึกษา คือ

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต ๒๒ (นครพนม-มุกดาหาร) มี จำนวนสถานศึกษา  ๘๑ แห่ง ครู ๑,๗๙๙ คน และนักเรียน ๕๒,๙๔๗ คน อัตราส่วนนักเรียนต่อครู ๑:๒๕

          สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนมเขต ๑  รับผิดชอบพื้นที่ ๖ อำเภอ ประกอบด้วย อำเภอเมืองนครพนม อำเภอธาตุพนม  อำเภอนาแก อำเภอปลาปาก อำเภอเรณูนคร และอำเภอวังยาง    

          สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนมเขต ๒  รับผิดชอบพื้นที่ ๖ อำเภอ ประกอบด้วย อำเภอศรีสงคราม อำเภอบ้านแพง  อำเภอนาทม อำเภอท่าอุเทน อำเภอโพนสวรรค์ และอำเภอนาหว้า มีสถานศึกษาในระดับอุดมศึกษา มีจำนวน ๓ แห่ง คือ มหาวิทยาลัยนครพนม  มหาวิทยาลัยรามคำแหง (วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติฯ อำเภอนาแก)  วิทยาลัยสงฆ์นครพนม(มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร

๑) จำนวนสถานศึกษา

จำแนกจำนวนสถานศึกษาตามสังกัดได้  ดังนี้

– สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนม เขต ๑ และ ๒    จำนวน  ๔๔๗ แห่ง

– สังกัดสำนักบริหารงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน                   จำนวน   ๒๓ แห่ง

– สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.)                                 จำนวน    ๔ แห่ง

– สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.)                                  จำนวน    ๔ แห่ง

– สังกัดสำนักบริหารการศึกษาส่วนท้องถิ่น                                                     จำนวน    ๘ แห่ง

– สังกัดสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.)                                           จำนวน   ๙ แห่ง

– สังกัดสำนักงานตำรวจแห่งชาติ                                                                  จำนวน   ๖ แห่ง

– สังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย          จำนวน   ๖ แห่ง

อำเภอ สถานศึกษา(แห่ง/ศูนย์) นักเรียน (คน) ครูผู้สอน(คน) นักเรียน : ครู
อำเภอเมืองนครพนม ๖๖ ๑๓,๖๑๐ ๗๗๗ ๑๘:๑
อำเภอปลาปาก ๔๓ ๖,๐๗๕ ๓๕๑ ๑๗:๑
อำเภอธาตุพนม ๔๘ ๗,๙๓๑ ๕๐๓ ๑๖:๑
อำเภอเรณูนคร ๓๗ ๔,๙๕๘ ๓๔๗ ๑๔:๑
อำเภอนาแก ๕๔ ๘,๐๙๗ ๕๒๕ ๑๕:๑
อำเภอวังยาง ๑๔ ๑,๖๕๖ ๑๑๐ ๑๙:๑
อำเภอท่าอุเทน ๔๔ ๖,๓๘๗ ๓๓๖ ๑๙:๑
อำเภอนาหว้า ๒๔ ๕,๘๙๖ ๓๐๕ ๑๙:๑
อำเภอบ้านแพง ๒๘ ๔,๓๑๘ ๒๒๕ ๑๙:๑
อำเภอศรีสงคราม ๔๔ ๗,๗๙๗ ๓๙๕ ๒๐:๑
อำเภอโพนสวรรค์ ๓๐ ๗,๒๓๕ ๓๒๔ ๒๒:๑
อำเภอนาทม ๑๕ ๒,๕๓๘ ๑๒๕ ๒๐:๑
รวม ๔๔๗ ๗๖,๔๙๘ ,๕๖๕ ๑๖:๑

ตาราง : แสดงจำนวนสถานศึกษา ครูและนักเรียน

อำเภอ สถานศึกษา(แห่ง/ศูนย์) นักเรียน (คน) ครูผู้สอน(คน) นักเรียน : ครู
อำเภอเมืองนครพนม ๖๖ ๑๓,๖๑๐ ๗๗๗ ๑๘:๑
อำเภอปลาปาก ๔๓ ๖,๐๗๕ ๓๕๑ ๑๗:๑
อำเภอธาตุพนม ๔๘ ๗,๙๓๑ ๕๐๓ ๑๖:๑
อำเภอเรณูนคร ๓๗ ๔,๙๕๘ ๓๔๗ ๑๔:๑
อำเภอนาแก ๕๔ ๘,๐๙๗ ๕๒๕ ๑๕:๑
อำเภอวังยาง ๑๔ ๑,๖๕๖ ๑๑๐ ๑๙:๑
อำเภอท่าอุเทน ๔๔ ๖,๓๘๗ ๓๓๖ ๑๙:๑
อำเภอนาหว้า ๒๔ ๕,๘๙๖ ๓๐๕ ๑๙:๑
อำเภอบ้านแพง ๒๘ ๔,๓๑๘ ๒๒๕ ๑๙:๑
อำเภอศรีสงคราม ๔๔ ๗,๗๙๗ ๓๙๕ ๒๐:๑
อำเภอโพนสวรรค์ ๓๐ ๗,๒๓๕ ๓๒๔ ๒๒:๑
อำเภอนาทม ๑๕ ๒,๕๓๘ ๑๒๕ ๒๐:๑
รวม ๔๔๗ ๗๖,๔๙๘ ,๕๖๕ ๑๖:๑

๒) การจัดการศึกษาในระดับอุดมศึกษา 

มหาวิทยาลัยนครพนม เป็นการหลอมรวมสถานศึกษาในจังหวัดนครพนม เพื่อเป็นการใช้ทรัพยากร ที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยไม่ขัดต่อปรัชญาและภารกิจของการศึกษา ให้มีความสอดคล้องและเหมาะสมกับสภาวการณ์ของประเทศ โดยการหลอมรวมกันของสถานศึกษา ได้แก่ มหาวิทยาลัยราชภัฎนครพนม  วิทยาลัยเทคนิคนครพนม   วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีนครพนม   วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีนครพนม วิทยาลัยการอาชีพนาหว้า   วิทยาลัยการอาชีพธาตุพนม  มหาวิทยาลัยมหาสารคาม วิทยาเขตนครพนม โดยเน้นปรัชญาด้านวิชาการและวิชาชีพ โดยได้มีการดำเนินการเป็นขั้นตอนตามลำดับต่อมา  จนเมื่อวันที่ ๑ กันยายน ๒๕๔๘ จึงได้มีพระราชกฤษฎีกาจัดตั้ง “มหาวิทยาลัยนครพนม”  โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับเล่มที่ ๑๒๒  ตอนที่ ๗๕ ก. ลงวันที่ ๑ กันยายน ๒๕๔๘ เป็นพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยนครพนม พุทธศักราช ๒๕๔๘

มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครพนม  ตั้งอยู่
อ.นาแก มุ่งเน้นการนำโอกาสทางการศึกษามาสู่ท้องถิ่น ผลิตบัณฑิตให้เป็นผู้ มีความรับผิดชอบที่ดี มีมนุษยสัมพันธ์ตลอดจนเป็นผู้มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ สามารถพึ่งพาตัวเองและเป็นผู้นำทางความคิดแก่ชุมชนในท้องถิ่นได้อย่างมีคุณภาพ รวมทั้งมีจิตวิญญาณและศักดิ์ศรีแห่งการเป็นบัณฑิตมหาวิทยาลัยรามคำแหง เปิดสอนหลักสูตรปริญญาตรี – ปริญญาเอก

เมื่อดูศักยภาพด้านการศึกษาและสถานศึกษาในจังหวัดนครพนมมีครบทุกระดับการศึกษาตั้งแต่อนุบาล  ประถม  มัธยม  ปวช.  ปวส.  อนุปริญญา  และระดับอุดมศึกษา  มีสถาบันทางสังคมที่เอื้อต่อการพัฒนาจังหวัดในระยะยาว อาทิ โครงการโรงพยาบาลศูนย์สุขภาพอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง  มหาวิทยาลัยนครพนม วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีนครพนม วิทยาลัยการบินนานาชาติ วิทยาลัยการท่องเที่ยว  คณะเกษตรและเทคโนโลยี  สถาบันภาษา  ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา รวมถึงศูนย์อนุรักษ์และพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำจืดลุ่มน้ำโขง  แต่ค่าเฉลี่ย O-Net ม.๓ ร้อยละ ๔๒  ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประเทศ (๕๐) ต้องได้รับการแก้ไขปัญหาและพัฒนาหลายด้านอย่างเป็นระบบทั้งจังหวัดตั้งแต่อนุบาล ถึง อุดมศึกษา  รวมไปถึงการเพิ่มศักยภาพให้เป็นเมืองการศึกษานานาชาติในอนุภูมิภาคอินโดจีน  การพัฒนาคนให้เป็นคนอาเซียน  การเป็นศูนย์กลางด้านภาษาและวัฒนธรรมอินโดจีน  เป็นต้น